Adlaşmış sıfat ve adlaşmış ortaç nasıl ayırt edilir?

Adlaşmış sıfat ve adlaşmış ortaç, dilbilgisinde önemli kavramlar olup, cümle içindeki işlevleri bakımından farklılık gösterirler. Adlaşmış sıfatlar, sıfat kökenli kelimelerin isim gibi kullanılmasıyla ortaya çıkar. Bu durum, kelimenin anlamını değiştirmeden, cümlede bir isim işlevi kazanmasına olanak tanır. Diğer yandan, adlaşmış ortaçlar, fiillerden türetilmiş kelimelerdir ve yine sıfat olarak kullanılırlar. Ancak bu iki yapı arasındaki ayrımı anlamak, doğru kullanımı sağlamak açısından büyük önem taşır.

Adlaşmış sıfat ve adlaşmış ortaç (sıfat-fiil) arasındaki temel fark, adlaşmış ortaçların her zaman bir fiilden türetilmiş olmasıdır.

Adlaşmış sıfat, aslen sıfat görevinde olan bir kelimenin, cümle içinde isim gibi kullanılarak ismin yerini tutması durumudur. Bu durumda sıfat, çekim eki alabilir veya almayabilir. Örnek: "Yaralı hastaneye kaldırıldı" cümlesinde "yaralı" kelimesi, "yaralı kişi" anlamında kullanılmıştır.

Adlaşmış ortaç ise, bir fiilin cümlede sıfat görevinde kullanılan hâlidir. Bu tür kelimeler, fiillere "-en, -esi, -mez, -ar, -di(k), -di(ği), -ecek ve -miş" eklerinin getirilmesiyle oluşturulur. Örnek: "Haşladıktan sonra, suyu iyice süzülmüş sebzeleri kâseye boşaltıyoruz" cümlesinde "süzülmüş" kelimesi, sıfat-fiil olarak kullanılmıştır.

Özetle:

• Adlaşmış sıfat: Aslen sıfat olan kelime, isim gibi kullanılır.
• Adlaşmış ortaç: Fiilden türetilmiş olup, sıfat görevinde kullanılır.